CHAD - choroba afektywna dwubiegunowa

„Ostatecznie jesteśmy tym, co myślimy. Nasze emocje są niewolnikami naszych myśli, a my jesteśmy niewolnikami naszych emocji.”
Elizabeth Gilbert
 

Charakterystyka CHAD
 

Choroba dwubiegunowa (CHAD) to zaburzenie psychiczne charakteryzujące się występowaniem naprzemiennych epizodów depresji i manii lub hipomanii. Zaburzenie to należy do grupy tzw. zaburzeń afektywnych, czyli związanych z zaburzeniami nastroju. W przebiegu choroby mogą występować również okresy remisji, kiedy osoba funkcjonuje w sposób względnie stabilny.Wyróżnia się kilka typów zaburzenia.

• CHAD typu I – przynajmniej jeden epizod manii oraz epizody depresyjne.

• CHAD typu II – przynajmniej jeden epizod hipomanii oraz jeden lub więcej epizodów depresji.

• CHAD typu cyklotymicznego – częste zmiany nastroju trwające minimum 2 lata (u dzieci i młodzieży co najmniej 1 rok), ale nie spełniające pełnych kryteriów manii czy depresji.

CHAD charakteryzuje się występowaniem:

• zespołu maniakalnego,
• zespół hipomaniakalnego,
• depresji,
• stanów mieszanych: maniakalnych i depresyjnych.

Na manifestację  epizodów maniakalnych i depresyjnych CHAD wpływ mają także uwarunkowanie sezonowe. Epizody maniakalne pojawiają się najczęściej późną wiosną i latem, z kolei epizody depresyjne występują na przełomie jesieni i zimy. Ponadto badania kliniczne przeprowadzone w różnych zakątkach świata wykazały znaczący związek pomiędzy nasileniem światła słonecznego, a wiekiem wystąpienia pierwszych epizodów choroby (Geoffroy PA, Bellivier F, Scott J, Etain B, 2014).

Zespół maniakalny i hipomaniakalny przebiega w dużym stopniu podobnie, jednak ich objawy nieznacznie się różnią. Podstawowym kryterium tłumaczącym zasadność ich wyodrębnienia jest czas występowania objawów. W przypadku manii mamy do czynienia z utrzymywaniem się charakterystycznych objawów przez okres minimum 7 dni. Z kolei hipomanię można już zdiagnozować po 4 dniach występowania objawów.

Zespół hipomaniakalny / hipomania charakteryzuje się praktycznie tymi samymi objawami, mimo to ich nasilenie jest znacznie mniejsze.

"Najbardziej niebezpieczne są emocje, ponieważ one obsesyjnie szukają jakiejkolwiek formy ekspresji, są niecierpliwe, nie mogą czekać, żeby stworzyć coś nowego, swoistego – wpadają więc z rozpędu w utarte formy."

 Olga Tokarczuk

 

Objawy choroby dwubiegunowej

Epizod depresyjny (depresja dwubiegunowa objawy):

• obniżony nastrój utrzymujący się przez co najmniej dwa tygodnie,

• brak energii i motywacji,

• bezsenność lub nadmierna senność,

• poczucie bezwartościowości, winy, beznadziei,

• trudności z koncentracją,

• myśli samobójcze.

Epizod maniakalny:

• nienaturalnie podwyższony nastrój (euforia) lub drażliwość,

• nadmierna aktywność fizyczna i psychiczna,

• gonitwa myśli, przyspieszona mowa,

• nieadekwatna pewność siebie (megalomania),

• ryzykowne zachowania (np. nadmierne wydatki, ryzykowne kontakty seksualne),

• brak potrzeby snu.

Epizod hipomaniakalny:

• objawy podobne do manii, ale łagodniejsze,

• nie powoduje całkowitej dezorganizacji życia codziennego,

• często bywa ignorowany lub mylony z „dobrym nastrojem”.

Choroba dwubiegunowa u dzieci – objawy:

• zmienność emocjonalna wykraczająca poza normę rozwojową,

• nadpobudliwość,

• impulsywność,

• wybuchy agresji,

• okresy wycofania lub smutku,

• trudności szkolne i problemy w relacjach społecznych.

Kto choruje na chorobę dwubiegunową?

Kto choruje na chorobę dwubiegunową? Szacuje się, że CHAD dotyczy około 1–2% populacji, choć łagodniejsze formy mogą występować nawet u 5% osób. Choroba rozwija się najczęściej między 15. a 30. rokiem życia, ale może pojawić się również w dzieciństwie lub u osób starszych. Osoba dwubiegunowa może funkcjonować w społeczeństwie, pracować, tworzyć relacje – pod warunkiem odpowiedniego leczenia i wsparcia.

Na rozwój choroby afektywnej dwubiegunowej wpływają:

• czynniki genetyczne (ryzyko wzrasta, jeśli choroba występuje w rodzinie),

• zaburzenia neurochemiczne (m.in. poziom dopaminy, serotoniny),

• czynniki środowiskowe (np. stres, traumy, substancje psychoaktywne).

Diagnoza i leczenie choroby dwubiegunowej

Rozpoznanie CHAD wymaga szczegółowej diagnozy psychiatrycznej i psychologicznej, opartej na obserwacji objawów w czasie. Niezbędna może być również konsultacja z neurologiem lub wykonanie badań neuroobrazowych w celu wykluczenia innych schorzeń.

Leczenie zaburzenia afektywnego dwubiegunowego obejmuje:

1. Farmakoterapię

• stabilizatory nastroju (np. lit, walproiniany),

• leki przeciwdepresyjne (z ostrożnością, tylko pod kontrolą lekarza),

• neuroleptyki (leki przeciwpsychotyczne),

• benzodiazepiny (doraźnie w stanach silnego pobudzenia).

2. Psychoterapię

• szczególnie polecana jest psychoterapia online – pozwala na regularny kontakt z terapeutą bez konieczności wychodzenia z domu,

• terapia poznawczo-behawioralna (CBT) – pomocna w radzeniu sobie z nawrotami i zmianą nieadaptacyjnych schematów myślowych,

• psychoedukacja – zwiększająca świadomość i odpowiedzialność za leczenie.

3. Wsparcie bliskich i otoczenia

• edukacja rodziny,

• grupy wsparcia,

• monitorowanie sygnałów ostrzegawczych nawrotu.

4. Psycholog online

Dla osób mających ograniczony dostęp do specjalistów lokalnie lub w sytuacji nawrotu objawów pomocny może być psycholog online, który zapewni profesjonalne wsparcie w kryzysie. Dzięki terapii zdalnej pacjent może korzystać z pomocy bez wychodzenia z domu, co jest szczególnie ważne dla osób z ograniczoną mobilnością lub mieszkających w mniejszych miejscowościach.

Psychoterapia online umożliwia elastyczne dostosowanie terminów sesji do indywidualnych potrzeb pacjenta, co zwiększa komfort i regularność leczenia. Ponadto taka forma kontaktu często zmniejsza poczucie lęku i stresu związanego z wizytą w gabinecie, co może ułatwić otwarcie się i skuteczną pracę terapeutyczną. Coraz więcej badań potwierdza, że terapia online jest równie skuteczna jak tradycyjne spotkania twarzą w twarz, a pacjenci doceniają anonimowość i dyskrecję, jaką zapewnia ta forma wsparcia. W naszej klinice psycholog online to gwarancja rzetelnej pomocy dostępnej na wyciągnięcie ręki, kiedy tylko jest potrzebna.

Czy można wyleczyć chorobę dwubiegunową?

Choroba dwubiegunowa ma charakter przewlekły, jednak dzięki odpowiedniej terapii możliwe jest osiągnięcie długotrwałej remisji i poprawa jakości życia. Kluczowe znaczenie ma regularność leczenia, przyjmowanie leków, psychoedukacja oraz unikanie czynników wyzwalających (np. używek, stresu, braku snu). Warto podkreślić, że skuteczne leczenie to często połączenie farmakoterapii z psychoterapią, która pomaga lepiej zrozumieć mechanizmy choroby i radzić sobie z codziennymi wyzwaniami.

Osoby z chorobą dwubiegunową powinny również dbać o zdrowy tryb życia, w tym regularną aktywność fizyczną i odpowiednią higienę snu, co ma wpływ na stabilizację nastroju. Ważne jest także wsparcie ze strony rodziny i bliskich, którzy mogą pomóc w rozpoznawaniu pierwszych objawów nawrotu. Nieleczona dwubiegunówka może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych i społecznych, dlatego nie warto zwlekać z rozpoczęciem terapii. Regularne konsultacje z psychiatrą oraz monitorowanie przebiegu choroby pozwalają na szybkie reagowanie i dostosowywanie leczenia do zmieniających się potrzeb pacjenta. Dzięki temu wiele osób z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym prowadzi satysfakcjonujące życie zawodowe i osobiste.

Ponadto szacuje się, że nawet 1/3 pacjentów jest błędnie zdiagnozowana, z kolei zbyt późna diagnoza CHAD prowadzić może do nieskutecznej terapii oraz stanowi ryzyko występowania prób samobójczych.

Niestety wiek XXI wskazuje na stopniowo rosnącą liczbę diagnozowanych przypadków CHAD w różnych postaciach i fazach choroby.

Leczenie CHAD

„Ból jest przejściowy. Może trwać minutę, godzinę, dzień albo rok, ale w końcu zaniknie i coś innego zajmie jego miejsce. Gdybym się poddał, trwałby zawsze.”

Lance Armstrong

Najważniejszym punktem wyjścia w leczeniu jest postawienie jednoznacznej diagnozy. Trzeba pamiętać, że jest to choroba przewlekła i nawracająca, a kluczowe jest podejście holistyczne (całościowe) do pacjenta.  Najważniejszym założeniem jest doprowadzenie do remisji choroby i skuteczne utrzymanie tego stanu. Opierając się na leczeniu całościowym (holistycznym) trzeba uwzględnić farmakoterapię, psychoterapię i psychoedukację. Ogromnym błędem, który często popełnia osoba z CHAD jest rezygnacja z przyjmowania leków i systematycznych sesji psychoterapeutycznym w stanie remisji (wyciszenia objawów) choroby. Warto pamiętać, że to właśnie okres remisji w CHAD jest najlepszym momentem pracy terapeutycznej  w psychoterapii celem zatrzymania tego stanu na dłuższy czas.

Występują dwa rodzaje remisji, takie jak:

• remisja pełna; objawy chorobowe się nie pojawiają, osoba cieszy się zdrowiem psychicznym i spokojem wewnętrznym bez depresji, manii czy hipomanii,
• remisja częściowa; objawy chorobowe mają niewielkie natężenie, ale mogą również utrudniać funkcjonowanie.
   

Leczenie farmakologiczne służy stabilizacji nastroju, a psychoedukacja skierowana jest do osób z CHAD, jak również ukierunkowana na rodzinę i osoby bliskie celem zrozumienia specyfiki choroby i budowaniu satysfakcjonujących relacji z chorym członkiem rodziny.

Polecana literatura – poradnik dla bliskich osób z CHAD
 

Choroba afektywna dwubiegunowa CHAD polega na cyklicznych zmianach nastroju, które występują z odmienną częstotliwością i nasileniem. O ile dostępnym jest wiele książek, poradników na temat depresji oraz funkcjonowania całego systemu rodzinnego osoby chorej, o tyle obserwuje się deficyt takich pozycji bibliograficznych w obszarze manii i CHAD. Pozyskanie merytorycznej wiedzy na temat CHAD oraz wskazówek radzenia sobie z chorobą w rodzinie jest bardzo istotne, bowiem nie można jej całkowicie wyeliminować. Połączenie jednak właściwej farmakoterapii z psychoterapią pozwala uzyskać efekty umożliwiające prawidłowe funkcjonowanie.

Dla bliskich i rodzin osoby chorej na CHAD polecamy poradnik „Kochając osobę z zaburzeniami afektywnymi dwubiegunowymi” autorstwa Fast Julie A. i Preston John. Celem poradnika jest wskazanie jak radzić sobie z problemami charakterystycznymi dla CHAD, nagłymi wahaniami nastroju oraz impulsywnymi zachowaniami partnera. Bardzo często w takiej relacji jedna osoba staje w obliczu pełnienia roli opiekuna, co dodatkowo obciąża ją psychicznie. W poradniku znajdziemy praktyczne rady i narzędzia, które pomogą w wypracowaniu satysfakcjonującej relacji.

"Autorzy pokazują, jak wspólnie z ukochaną osobą przyjąć holistyczne podejście do jej leczenia – łącząc farmakoterapię ze zmianą stylu życia, odpowiednią dietą i ilością snu. Wyjaśniają objawy ChAD, a także przedstawiają strategie zapobiegania sytuacjom kryzysowym oraz właściwego reagowania, jeśli takie się pojawią. Omawiają również najczęściej stosowane leki wraz z ich możliwymi skutkami ubocznymi. Wszystkim zagadnieniom towarzyszą przykłady oraz ćwiczenia do wykonania samodzielnie lub we dwoje."

 

Bibliografia 
 

Geoffroy PA, Bellivier F, Scott J, Etain B. Seasonality and bipolar disorder: A systematic review, from admission rates to seasonality of symptoms. J. Affect. Disord. 2014; 168: 210–223.

Gorostowicz, Aleksandra M. S. Trudności w diagnostyce choroby afektywnej dwubiegunowej. Psychiatr Psychol Klin 2018, strony 61-73.

Rybakowski J. Oblicza choroby maniakalno-depresyjnej. Poznań: Termedia Wydawnictwa Medyczne; 2009, Termedica: Poznań

Rybakowski J. Etiopatogeneza choroby afektywnej dwubiegunowej – stan wiedzy na rok 2021, 5-13. Psychiatr. Pol. 2021; 55(3): 481–496 PL ISSN 0033-2674 (PRINT), ISSN 2391-5854 (ONLINE)