Labilność emocjonalna – czym jest chwiejność emocji i jak sobie z nią radzić?

Labilność emocjonalna, czyli chwiejność nastroju, to zjawisko, które może znacząco utrudniać codzienne życie i relacje.

Nagłe zmiany od euforii do smutku czy złości bywają wyczerpujące, zarówno dla osoby ich doświadczającej, jak i jej otoczenia.

W artykule wyjaśniamy, czym jest labilność emocjonalna, jakie są jej przyczyny i objawy oraz jak psychoterapia może pomóc w odzyskaniu równowagi emocjonalnej.


 

Czym jest labilność emocjonalna?

Labilność emocjonalna oznacza trudność w utrzymaniu stabilnego nastroju oraz skłonność do szybkich i intensywnych zmian stanu emocjonalnego. Osoba labilna emocjonalnie doświadcza nagłych wahań nastroju – od euforii, przez gniew, po smutek – często bez wyraźnej przyczyny zewnętrznej. W literaturze psychologicznej określa się to również mianem chwiejności emocjonalnej, co stanowi przeciwieństwo stabilności emocjonalnej. Można powiedzieć, że to tak, jakby emocje żyły własnym życiem czyli sterują zachowaniem osoby w sposób nagły i nieprzewidywalny, jakby były poza jej kontrolą. Nie jest to jedynie „chwiejny charakter” czy wrażliwa natura, lecz realna trudność, która może być problemem klinicznym i mieć realne konsekwencje dla życia codziennego i relacji.

Badania pokazują, że labilność emocjonalna może być powiązana z zaburzeniami osobowości (np. borderline która należy do typu osobowości chwiejnej), chorobami psychicznymi (choroba afektywna dwubiegunowa, depresja, stany lękowe) czy z neurobiologicznymi mechanizmami regulacji emocji (Marwaha, 2019). Nie oznacza to jednak, że każdy, kto przeżywa silne emocje, cierpi na zaburzenia – czasem to efekt rozwoju niestabilności emocjonalnej w dzieciństwie i braku wykształcenia technik samoregulacji. Dzieje się tak, kiedy środowisko dorastania jest niestabilne, nieprzewidywalne i mało wspierające a opiekunowie sami wykazują cechy niestabilności emocjonalnej: ich nastrój zmienia się często i nagle. W jednej chwili rodzic jest spokojny, w kolejnej traci panowanie nad sobą.

Czy mamy do czynienia z zaburzeniem czy nie może jednoznacznie stwierdzić tylko psychiatra, psycholog kliniczny lub psychoterapeuta dlatego jeśli zastanawiamy się czy nas dotyczy warto zgłosić się na konsultację.
 
 

Przyczyny labilności emocjonalnej

Przyczyny labilności mogą być wieloczynnikowe i obejmować czynniki biologiczne, psychologiczne i środowiskowe. Wśród najczęściej wskazywanych znajdują się:

• uwarunkowania biologiczne i genetyczne – badania sugerują, że niektóre osoby rodzą się z większą reaktywnością układu nerwowego, co sprzyja gwałtownym zmianom nastrojów i większej wrażliwości na zmiany (Ebner-Priemer & Sawitzki, 2007),
   
• wpływ doświadczeń z dzieciństwa – traumatyczne doświadczenia, brak stabilnych więzi i wsparcia emocjonalnego mogą sprzyjać rozwojowi niestabilności emocjonalnej, 
   
• zaburzenia psychiczne – labilność emocjonalna bywa częścią obrazu klinicznego w takich jednostkach jak zaburzenia osobowości (zwłaszcza typu borderline), choroba afektywna dwubiegunowa czy zespół nadpobudliwości ruchowej (ADHD), 
   
• czynniki środowiskowe i stres – przewlekłe problemy emocjonalne, trudności w kontroli emocji i ekspozycja na stres mogą pogłębiać objawy labilności emocjonalnej. Oznacza to, że osoba na co dzień stabilna w warunkach silnego i przedłużającego się stresu może także stać się bardziej chwiejna i reaktywna. W takich sytuacjach jest to wynikiem przeciążenia układu nerwowego.
  
   

Objawy labilności emocjonalnej
 

Objawy labilności emocjonalnej są zróżnicowane i mogą przyjmować formę szybkich zmian nastroju, intensywnych reakcji emocjonalnych czy trudności w adaptacji do sytuacji społecznych. Do najczęściej obserwowanych należą:
 

• nagłe i intensywne wybuchy gniewu w odpowiedzi na drobne sytuacje,
• szybkie zmiany nastroju – od radości do smutku w krótkim czasie,
• skrajne stany emocjonalne, które trudno przewidzieć,
• trudności w kontroli emocji i w relacjach interpersonalnych
• wysoka wrażliwość na krytykę i odrzucenie

Przykłady z życia codziennego: osoba labilna może jednego dnia idealizować partnera, a następnego obwiniać go o wszystkie problemy. Rodzic kochający swoje dziecko w jednej chwili jest spokojny, w drugiej krzyczy. Co ważne to nie tylko zmiana tonu emocjonalnego ale nasilenie reakcji emocjonalnych. U osób niestabilnych zmiany są nie tylko gwałtowne, ale wiążą się także z dużą siłą reakcji: jeśli pojawia się złość to jest ona wyraźnie komunikowana. Zdaje się jakby pomiędzy bodźcem a reakcją na bodziec nie było żadnej przestrzeni. Co równie istotne – dla otoczenia zmiany te są trudne do przewidzenia a często także nieadekwatne do sytuacji.

Warto podkreślić, że objawy te mogą się różnić i nasilać się pod wpływem stresu, braku snu czy w wyniku chorób współistniejących.

Labilność emocjonalna u dzieci
 

U najmłodszych chwiejność emocjonalna objawia się szczególnie wyraźnie – dzieci mają jeszcze niewykształcone techniki samoregulacji. Labilność emocjonalna u dzieci to częste i  nagłe wahania nastroju, wybuchy gniewu czy płacz w odpowiedzi na drobne frustracje. Dziecko może w jednej chwili śmiać się i bawić, a w następnej wpadać w histerię.

Choć częściowo jest to związane z rozwojem układu nerwowego, nadmierna niestabilność emocjonalna może być sygnałem problemu, np. ADHD czy traumatycznych doświadczeń. Wsparcie rodziców, cierpliwość oraz psychoterapia dziecięca odgrywają tu kluczową rolę. Ważne jest, aby rodzice nie traktowali zachowań dziecka jako „złośliwości” czy „niegrzeczności”, lecz dostrzegli realną trudność i potrzebę pomocy.

Labilność emocjonalna u dorosłych

Dorośli, którzy doświadczają labilności emocjonalnej, często borykają się z trudnościami w pracy i relacjach. Szybkie zmiany emocji mogą być odbierane jako brak konsekwencji, chwiejny charakter czy nieprzewidywalność. Konsekwencje dla życia codziennego i relacji są poważne – partnerzy mogą czuć się obciążeni, współpracownicy tracą zaufanie, a osoba labilna emocjonalnie odczuwa wstyd i poczucie winy po gwałtownych reakcjach.

Nieleczona chwiejność emocjonalna może prowadzić do depresji, stanów lękowych czy nadużywania substancji psychoaktywnych w celu regulacji nastroju. To realna trudność, która wymaga profesjonalnego wsparcia.

Jak odróżnić labilność emocjonalną od naturalnej wrażliwości? Wiele osób, które słysząc termin „labilność emocjonalna”, zastanawia się, czy może dotyczyć to ich samych lub ich bliskich.  Trzeba podkreślić, że wrażliwa natura czy chwiejny charakter nie zawsze oznaczają zaburzenie. Wrażliwość emocjonalna może być zasobem – sprzyja bowiem empatii, zdolności do wczuwania się w potrzeby innych i kreatywności. Jednak gdy nagłe zmiany stanu emocjonalnego są tak częste i intensywne, że utrudniają codzienne funkcjonowanie warto rozważyć konsultację ze specjalistą.

Przeciwieństwo stabilności emocjonalnej to niestabilność, w której szybkie zmiany nastroju i nagłe wybuchy gniewu dezorganizują życie codzienne i relacje. Osoba przejawiająca labilność może być pełna entuzjazmu o poranku, a już kilka godzin później czuć się całkowicie bezradna i przytłoczona. To więcej niż „bycie wrażliwym” – to trudność w kontroli emocji i brak poczucia wpływu na własne reakcje.

Jak radzić sobie z labilnością emocjonalną?

 

Labilność a stabilność emocjonalna to niekoniecznie dwie skrajności bowiem możemy wykazywać się jednocześnie zdolnością do panowania nad emocjami, jak również  w niektórych sytuacjach mieć problem z ich opanowaniem.  Można jednak uczyć się regulacji emocji, by zyskać  więcej równowagi.

Jak radzić sobie z labilnością? Pomocne mogą okazać się : 

Techniki samoregulacji – czyli praca nad rozpoznawaniem i akceptacją emocji, stosowanie ćwiczeń oddechowych czy medytacji mindfulness (Linehan, 2014)

Psychoterapia – zwłaszcza dialektyczno-behawioralna (DBT) i terapia schematów, które skutecznie wspierają osoby labilne emocjonalnie w nauce kontroli emocji,

Terapia EMDR – stosowana u osób z doświadczeniami traumatycznymi, które mogą być przyczyną labilności emocjonalnej

Wsparcie farmakologiczne – w niektórych przypadkach leczenie labilności emocjonalnej obejmuje farmakoterapię, np. stabilizatory nastroju. Decyduje o tym jednak lekarz psychiatra.

Osoba labilna emocjonalnie powinna traktować swoje trudności nie jako słabość, ale jako sygnał, że potrzebuje wsparcia i czasu na rozwój umiejętności radzenia sobie z emocjami. Czasami to także znak alarmowy, że środowisko lub sytuacja, w której się znajdujemy są dla nas zbyt obciążające, szczególnie jeśli wcześniej byliśmy mniej reaktywni.
 

Praktyczne sposoby wsparcia osoby z labilnością emocjonalną

Osoby labilne i wykazujące cechy neurotyzmu często potrzebują akceptacji, cierpliwości i poczucia bezpieczeństwa. Czasem najwięcej daje zwykłe: „Rozumiem, że jest Ci trudno” zamiast rad czy krytyki. Bliscy mogą pomóc poprzez:

• słuchanie bez oceniania i minimalizowania problemu
• unikanie eskalacji konfliktów, zwłaszcza gdy pojawiają się nagłe wybuchy gniewu
• proponowanie konstruktywnych działań, takich jak wspólny spacer, rozmowa, ćwiczenia oddechowe
• zachęta do pomocy profesjonalnej, np. psychoterapii
• tworzenie środowiska sprzyjającego stabilności, np. dbanie o rytm dnia, sen, zdrową dietę

Labilność emocjonalna u dzieci wymaga szczególnej troski i cierpliwości. Kiedy ją zauważamy warto uczyć się technik radzenia sobie ze zmianami emocji. Jeśli mamy z tym kłopot może być to sygnał, że my również potrzebujemy wsparcia  – wówczas pomoże psychoterapia i konsultacja rodzicielska.

 
Terapia dla osób z labilnością emocjonalną

Leczenie labilności emocjonalnej zależy od jej przyczyn i nasilenia. Dla wielu osób pierwszym krokiem jest po prostu przyznanie przed sobą: „że, to jest za trudne, aby poradzić sobie samodzielnie więc warto sięgnąć po pomoc”. Terapia może obejmować różne formy:

• Psychoterapia indywidualna – szczególnie skuteczna jest terapia dialektyczno-behawioralna (DBT), terapia schematów oraz poznawczo-behawioralna (CBT).
• Terapia grupowa – daje możliwość uczenia się od innych osób przejawiających labilność oraz budowania nowych strategii.
• Terapia EMDR – szczególnie pomocna w pracy z traumą, która może leżeć u podstaw labilności.
• Farmakoterapia – stosowana w sytuacjach, gdy objawy labilności emocjonalnej współwystępują z depresją, stanami lękowymi czy chorobą afektywną dwubiegunową.

Warto podkreślić, że leczenie labilności emocjonalnej to proces – wymaga czasu, cierpliwości i konsekwencji. Kluczowe znaczenie ma zachęta do pomocy oraz korzystanie ze wsparcia profesjonalistów. Labilność emocjonalna u dorosłych i u dzieci może wyglądać inaczej, jednak w każdym przypadku istnieją skuteczne metody pracy.

 
Labilność emocjonalna to nie tylko chwilowa chwiejność emocjonalna, ale często realna trudność wpływająca na życie osobiste i zawodowe. Może prowadzić do problemów emocjonalnych, trudności w relacjach i pogorszenia jakości życia. Jednocześnie, dzięki odpowiedniej psychoterapii, technikom samoregulacji i wsparciu bliskich, osoby labilne mogą rozwijać większą stabilność i równowagę. Każdy z nas ma bowiem prawo do emocji – nawet tych trudnych. Różnica polega na tym czy emocje panują nad nami, czy my nad nimi. Dzięki odpowiedniej psychoterapii, technikom samoregulacji i wsparciu bliskich, osoby labilne mogą rozwijać większą stabilność i równowagę.

 

ZAREZERWUJ WIZYTĘ

Bibliografia

Ebner-Priemer, U., & Sawitzki, G. (2007). Ambulatory assessment of affective instability in borderline personality disorder. European Journal of Psychological Assessment, 23(4), 238–247.
Linehan, M. M. (2014). DBT Skills Training Manual. Guilford Publications.
Marwaha, S., He, Z., Broome, M., Singh, S. P., Scott, J., & Eyden, J. (2019). How is affective instability defined and measured? A systematic review. Psychological Medicine, 44(9), 1793–1808