MyWay Clinic Online
Praca z rodziną, w której żyje osoba chorująca psychicznie
W tekście poruszam temat życia w rodzinie z osobą chorującą psychicznie — z perspektywy całego systemu rodzinnego i osób, które pomagają, często w samotności.
W MyWay Clinic Online prowadzimy terapię online. Bez dojazdów. W bezpiecznej rozmowie.
W artykule zajmuję się tematem życia w rodzinie z osobą chorującą psychicznie. Chcę zwrócić uwagę na osoby tzw. zdrowe, które pomagają i niejednokrotnie cierpią w samotności, nie dając sobie zgody na wypowiedzenie głośno o swoim bólu, cierpieniu i bezradności.
Autor publikacji: terapeutka MyWay Clinic Online - Dorota Szlama
W skrócie
- Praca z rodziną, w której żyje osoba chorująca psychicznie, wymaga zajęcia się całym systemem rodzinnym.
- Osoba pomagająca także wymaga wsparcia, uwagi i czasu dla siebie.
- Odpowiedzialność za zdrowienie i leczenie ma również osoba chorująca psychicznie — w zakresie adekwatnym do swojego stanu.
- Granice w pomaganiu nie są egoizmem, ale warunkiem długofalowego wspierania.
- Przykład z gabinetu pokazuje, że satysfakcjonujące życie osoby pomagającej jest możliwe.
- Terapia rodzin może być strategiczną pracą obejmującą zasoby całego systemu.
Co w psychoterapii online może pomóc osobie pomagającej?
Granice
Uczysz się, gdzie kończy się pomoc, a zaczyna tracenie siebie.
Ulga
Masz bezpieczne miejsce, by wypowiedzieć ból i bezradność.
Plan działania
Porządkujesz odpowiedzialność i to, co jest możliwe w danej fazie choroby.
Zasoby
Wzmacniasz siebie i rodzinę, aby żyć, a nie tylko „przetrwać”.
Online
Bez dojazdów — łatwiej utrzymać regularność spotkań.
Praca z rodziną, w której żyje osoba chorująca psychicznie, jest procesem wymagającym podejścia systemowego. Wymaga łączenia wsparcia medycznego, socjalnego i terapeutycznego. Kluczem jest wspieranie nie tylko chorego, ale całego środowiska rodzinnego, które często zmaga się z wypaleniem, izolacją i trudnościami finansowymi.
Główne założenia - wsparcie osoby żyjącej z osobą chorą psychicznie
Wsparcie osoby pomagającej i innych członków rodziny, w której żyje osoba z chorobą psychiczną, jest bardzo ważne. Często większość uwagi skupia na sobie osoba chora psychicznie z powodu swoich objawów, zagubienia, czasem agresji. Członkowie rodziny skupiają uwagę wokół niej z różnych powodów, a podstawowym jest potrzeba pomocy, załatwienia opieki medycznej, leków czy wsparcia socjalnego.
Gdy te podstawowe działania zostaną wykonane, uwaga dalej jest przekierowana na osobę chorą z kilku powodów. Po pierwsze może występować nieumiejętność zajęcia się sobą, nawet jeśli jest na to czas i przestrzeń. Często lata pomagania innej osobie stworzyły postawę, że najważniejsze jest pomaganie, a dbanie o siebie jest czymś niewłaściwym albo egoistycznym.
Taka postawa prowadzi do wypalenia, izolacji od bliskich, od znajomych i w konsekwencji do utraty własnego zdrowia fizycznego i psychicznego. Celem jest znalezienie równowagi pomiędzy pomaganiem a dbaniem o siebie, niezapominanie o swoich uczuciach i potrzebach. Taka postawa daje większą szansę na dobrą pomoc i mocniejszą rodzinę.
Stworzenie bezpiecznego miejsca na wypowiedzenie i wysłuchanie o bólu, cierpieniu, bezradności, braku nadziei
Aby móc zająć się sobą, potrzebna jest przestrzeń na wypowiedzenie bólu i cierpienia związanego z życiem z osobą chorującą psychicznie. Często osoby towarzyszące osobie chorej psychicznie zmagają się z tym w samotności. Tłumaczą sobie: przecież ktoś ma gorzej, jestem zdrowa, nie powinnam narzekać.
Niestety, tak to nie działa. Warto sobie powiedzieć, że masz prawo do narzekania, wypowiadania tego, co czujesz. Nie chodzi o postawę ciągłego narzekania i robienia z osoby chorej ciężaru, ale o zrobienie przestrzeni na własne uczucia.
W czasopiśmie „Zwierciadło” (luty 2026, s. 133) Stach Szabłowski nawiązuje do wystawy „Kwestia kobieca 1550–2025” i pisze: „W 1977 roku Gina Birch – artystka wizualna oraz basistka i wokalistka punkowego zespołu The Raincoats – skierowała na swoją twarz obiektyw kamery Super 8 i wrzeszczała przez trzy minuty, aż do utraty tchu. W tym krzyku słychać ból i przerażenie tym, co spotkało kobiety ze strony patriarchatu, ale jeszcze wyraźniej wybija się ton buntu, odmowy milczenia, która jest przecież formą zgody na status quo.”
Czy kobiety się zmieniły, czy Ty się zmieniłaś? Piszę o kobietach, ponieważ statystyki mówią, że częściej kobiety decydują się na rolę pomagającej. Oczywiście jeśli dotyczy to mężczyzny, chociaż w mniejszej skali, warto podkreślić, że wówczas chodzi o to samo — o zadbanie o siebie.
Certyfikowany terapeuta EAPDorota Szlama
W pracy terapeutycznej najważniejsze jest dla mnie indywidualne podejście, wzmacnianie zasobów i towarzyszenie w odnajdywaniu własnych rozwiązań.
Wzmacnianie i budowanie zasobów osoby pomagającej, rodziny i chorego
Zasoby są rozumiane szeroko — od zainteresowań po umiejętność radzenia sobie ze smutkiem. Zasoby są podstawą nie tylko do przetrwania, ale też do satysfakcjonującego życia. Może zadajesz sobie pytanie, czy szczęśliwe życie jest możliwe? Jednej odpowiedzi nie ma, ale na pewno łatwiej jest je tworzyć ze świadomością swoich zasobów i możliwości.
Czy kobieta może wyjechać sama i odpocząć? Czy można wydać pieniądze na masaż? Czy można kupić sobie drogą rzecz? Czy mężczyzna może wyjść z kolegami do kina? Czy babcia może wyjechać z wnuczką? Są to pytania o rzeczy ważne i ważniejsze.
Stawianie zawsze na pierwszym miejscu rzeczy niezbędnych może zasłaniać czas, który jest dany każdemu. Wyjazd na wycieczkę rowerową nie musi kosztować pieniędzy, ale wymaga czasu i zmiany priorytetów. Nie jest to łatwe, zważywszy na ciągłe, przewlekłe cierpienie całej rodziny.
Czy to jest możliwe — to kluczowe pytanie do osoby w roli ratownika. Zmiana zaczyna się w głowie: czy można być w innej roli, np. roli kobiety, mężczyzny, koleżanki, po prostu osoby dorosłej, która ma prawo zadbać o czas dla siebie. Tego także można się uczyć w psychoterapii.
Miejsce w rodzinie osoby chorej i innych członków rodziny
To trudny temat, zdarza się, że nazwanie miejsca w rodzinie nie jest łatwe. Jeśli osobą chorą jest małżonek albo rodzic, może okresowo wychodzić ze swojego miejsca w rodzinie. Wówczas np. dziecko może zająć to miejsce. Zwykle są to procesy nieświadome, wynikające właśnie z zaistniałej sytuacji.
Małżonek nie spełnia już swoich zadań, dziecko zaczyna przejmować odpowiedzialność za wykonanie czynności w domu, w rodzinie. Bywają to działania typu zamówienie węgla, zrobienie zakupów, ale również wspieranie rodzica, który jest zdrowy. Może również dostać odpowiedzialność za pomoc i wspieranie rodzeństwa.
Dziecku zaczyna brakować czasu na działania wynikające z jego wieku, czyli dbanie o naukę, zainteresowania, przyjaciół. Nie da się stworzyć idealnego wzorca, ale świadomość, że to miejsce nie jest moje, jest uwalniająca i daje możliwość wyboru.
Wzmacnianie zdrowia psychicznego całej rodziny
Dbanie o zdrowie psychiczne rodziny oznacza stworzenie miejsca i czasu, w którym każdy doświadcza bliskości. Bycia na swoim miejscu mimo trudów związanych z pomaganiem, z chorobą i obciążeń z tym związanych. Dbanie o wspólne święta, kolacje, wyjazdy, bycie razem.
Często nie jest to łatwe bez pomocy z zewnątrz, wsparcia terapeutycznego, które pomoże oczyścić choć trochę wnętrze z bólu, cierpienia, bezradności i zasieje nadzieję na stworzenie dni, w których jest ciepło i życzliwość.
Tematy, które warto przerobić na psychoterapii
Odpowiedzialność – gdzie kończy się odpowiedzialność osoby opiekującej się, a zaczyna odpowiedzialność osoby chorej
Ważnym tematem jest odpowiedzialność: czy należy zwalniać z niej osobę chorą? Nie — zmienia się tylko jej zakres. Wszystko zależy, jaka jest faza choroby. Często przy chorobach typu schizofrenia, choroba afektywna dwubiegunowa czy depresja fazy choroby są zmienne. Zawsze jednak osoba chorująca ma swoją odpowiedzialność.
Odpowiedzialność dotyczy własnych decyzji związanych z podejmowaniem działań w życiu codziennym, braniem leków, chodzeniem na terapię lub wsparcie. Warto szukać tych obszarów i nie odbierać sprawczości, ponieważ są to osoby dorosłe, które również mają zasoby.
Wpływ własny warto ograniczać do możliwego minimum. Na przykład można pomóc w wyborze lekarza, ale jeśli osoba jest w stanie iść sama, to taką samodzielność warto wspierać. Warto zrezygnować z myślenia, że ja zapamiętam i usłyszę więcej. Lekarz rozmawia z pacjentem i wystawia receptę — to wystarczy.
Często osoby, które decydują się pomagać, mają przesunięte granice w sobie. Mogą pochodzić z rodzin, w których był alkohol, brak wystarczającego zainteresowania ze strony rodziców, przemoc, nieobecność rodzica, przejęcie roli opiekuna dla rodzeństwa lub rodzica. Te tematy przesuwają granice w stronę nadopiekuńczości, czyli nadszarpywania siebie, dawania siebie wykorzystać, zapominania o własnych odczuciach i potrzebach.
Warto sięgać po materiały, które o tym mówią, np. artykuły, podcasty specjalistów albo iść do psychoterapeuty.
Masz pytania?
Nie wiesz, czy potrzebujesz psychoterapii online, konsultacji psychologicznej czy wsparcia rodzinnego? Zobacz dostępnych specjalistów i wybierz najlepszą opcję.
Dbanie o zdrowie psychiczne osoby żyjącej z osobą chorującą psychicznie
Jeśli dwa powyższe tematy będą przepracowane, dbanie o swoje zdrowie przyjdzie łatwiej. Codzienny czas tylko dla siebie według tego, co się lubi lub potrzebuje, jest ważny. Warto szukać kontaktu ze swoim wnętrzem poprzez medytacje, podcasty, wycieczki rowerowe lub piesze.
Spotykanie się ze znajomymi jest ważnym czynnikiem w procesie zdrowia psychicznego. Czasem wstyd, który może towarzyszyć z powodu tego, że nie stworzyło się rodziny zdrowej, pcha w stronę izolacji. Izolacja zaś prowadzi do cierpienia, a cierpienie do depresji.
Osoby wspierające często doświadczają stanów depresyjnych, ale ukrywają je przed sobą i światem do momentu, aż ciało odmówi posłuszeństwa.
Wzbudzanie nadziei na dobre życie – opowieść terapeutyczna, przykład z gabinetu
Opowiem historię kobiety. Pochodziła ona z rodziny, w której ojciec dużo pracował, był nieobecny, a matka czuła się samotna, miewała stany depresyjne. Kobieta, nazwijmy ją Nina, była dzieckiem samotnym, chociaż żyła w czasach podwórkowych i bawiła się z innymi dziećmi.
Po latach na psychoterapii dotknęła swojego smutku związanego z samotnością dziecka, brakiem zainteresowania i ciepła od mamy i taty. Gdy dorosła, skończyła studia, poznała mężczyznę i mieli ze sobą dwójkę dzieci. Mąż zachorował na schizofrenię w wieku około 40 lat, stała się wówczas kobietą bez wsparcia.
Weszła w rolę ogarniającej dom i bliskich, na lata zapomniała o sobie. Momentem zwrotnym było, gdy uświadomiła sobie, że ostatnie 10 lat skupiała się tylko na pomaganiu, zakupach, sprzątaniu, dbaniu o dzieci i męża. Zapytała siebie, kiedy będzie czas na jej marzenia.
Od tego czasu zaczęła realizować je krok po kroku — przynajmniej jedno marzenie w roku spełniała. Poleciała na paralotni, była w spa, odwiedziła ciocię w Luksemburgu i wiele innych miejsc. Jej bliscy się nie zmienili, dalej o nich dba i im pomaga, ale jej stan zdrowia psychicznego się poprawił, a jakość życia jest bogatsza.
Psychoedukacja na temat chorób psychicznych
Choroby psychiczne to szeroka grupa schorzeń wpływających na myśli, emocje i zachowanie, które utrudniają codzienne funkcjonowanie osoby chorej i całego systemu rodzinnego. Do najczęstszych należą zaburzenia nastroju (depresja, ChAD) oraz schizofrenia, które często wymagają specjalistycznego leczenia farmakologicznego i terapeutycznego.
Wczesne objawy obejmują zmiany nastroju, wycofanie, problemy ze snem i zaburzenia myślenia. Kluczowe jest wczesne rozpoznanie i podjęcie leczenia. Profilaktyka obejmuje dbałość o sen, higienę stresu, aktywność fizyczną oraz utrzymywanie relacji społecznych. W przypadku zaobserwowania niepokojących objawów konieczna jest konsultacja z lekarzem psychiatrą lub psychoterapeutą.
Komunikacja z osobą chorującą psychicznie w zależności od fazy choroby
Bardzo ważnym tematem jest komunikacja z osobą z chorobą psychiczną. Jeśli choruje na schizofrenię i jest w fazie psychozy lub choruje na CHAD i jest w fazie manii, nie dyskutuje się z jej urojeniami, ponieważ chęć wyprowadzenia jej z błędu może wzbudzić gniew i agresję, którą osoba chora może skierować na bliskich. Warto pamiętać, że to wynika z choroby, a nie złej woli osoby chorej.
Gdy bliski choruje na depresję i jest w fazie zalegania w łóżku, to wierzy się w to, co mówi — że nie może wstać — i wspiera się go psychicznie oraz farmakologicznie.
Gdy jest czas remisji, czyli powrotu do względnej równowagi psychicznej, warto wówczas wrócić do rozmów jak z osobą zdrową, czyli uwzględniać zdanie osoby chorej, traktować ją poważnie.
Może pojawić się temat obwiniania się nawzajem. Postawą wspierającą jest przyjęcie, że osoba pomagająca robi wszystko, co jest w stanie zrobić, a osoba chora zachowuje się krzywdząco z powodu choroby. Wsparcia potrzebują obie osoby.
Chcesz odzyskać wpływ, granice i spokój?
Jeśli żyjesz w rodzinie z osobą chorującą psychicznie, nie musisz być z tym sam/a. Psychoterapia online pomaga przejść przez to krok po kroku.
Według Miltona Ericksona, uznawanego za jednego z ważnych twórców myślenia strategicznego i systemowego w psychoterapii, system rodzinny jest dynamiczną całością, w której zachowanie każdego członka rodziny wpływa na innych. W rodzinie tworzą się powtarzające wzorce interakcji.
Erickson nie skupiał się wyłącznie na indywidualnym pacjencie i jego psychopatologii, lecz na sposobie funkcjonowania rodziny jako systemu. Kładł nacisk na zasoby rodziny i jej zdolność do zmiany. Uważał, że każdy system rodzinny ma wystarczające zasoby do zdrowienia, a terapeuta musi je jedynie zidentyfikować i uruchomić.
Bibliografia
„Zwierciadło”, nr 2 (2151), luty 2026, s. 133.
Haley, J. (2018). Niezwykła terapia. Techniki terapeutyczne Miltona H. Ericksona. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne (GWP).
Therapy in English 
