Kryzys ucznia może pojawić się nagle i często zaskakuje zarówno rówieśników, jak i dorosłych pracujących w szkole. W takich momentach nauczyciele i pedagodzy mogą odczuwać niepewność: zastanawiać się, jak zareagować, co powiedzieć uczniowi i jakie działania podjąć w pierwszej kolejności.
Brak jasnych zasad postępowania bywa źródłem dodatkowego stresu i chaosu, który utrudnia szybkie podjęcie decyzji.
W sytuacji zagrożenia liczy się czas, spokój oraz umiejętność uruchomienia wsparcia we właściwej kolejności.
Uporządkowana procedura pomaga działać spokojniej i bardziej pewnie. Dzięki jasno określonym krokom pracownicy szkoły wiedzą, co zrobić, kogo poinformować i jakie działania są najważniejsze na początku. Szybka i uważna reakcja dorosłych może być pierwszym krokiem do realnej pomocy uczniowi w kryzysie.
Sytuacje wymagające natychmiastowej reakcji
Szczególnej uwagi wymagają sytuacje, w których pojawiają się bezpośrednie lub pośrednie sygnały zagrożenia zdrowia albo życia ucznia. Do takich sygnałów mogą należeć:
- uczeń mówi o chęci odebrania sobie życia,
- uczeń mówi o planie samobójczym,
- uczeń informuje o samookaleczeniu,
- uczeń grozi „zniknięciem” lub mówi, że chciałby zniknąć,
- uczeń żegna się z bliskimi lub pozostawia niepokojące wiadomości,
- uczeń ma za sobą wcześniejsze próby samobójcze,
- pojawiają się inne poważne sygnały zagrożenia życia lub zdrowia.
W sytuacji zagrożenia najważniejsze jest bezpieczeństwo ucznia
Nie zostawiaj ucznia samego. Zachowaj spokojny ton rozmowy i niezwłocznie uruchom procedurę wsparcia obowiązującą w szkole.
Podstawowe zasady reagowania – pomocna lista
W pierwszej reakcji najważniejsze jest opanowanie sytuacji i zadbanie o bezpieczeństwo ucznia. Pomocne mogą być następujące zasady:
- nie zostawiaj ucznia samego,
- zapewnij bezpieczne miejsce i zachowaj spokojny ton rozmowy,
- nazwij to, co widzisz lub słyszysz, bez oceniania i bagatelizowania,
- niezwłocznie poinformuj pedagoga szkolnego, psychologa lub dyrekcję,
- skontaktuj się z rodzicem lub opiekunem ucznia,
- w sytuacji zagrożenia życia wezwij odpowiednie służby.
Czego unikać w sytuacji kryzysu ucznia
W kontakcie z uczniem w kryzysie ważne jest nie tylko to, co zrobić, ale również czego unikać. Niektóre reakcje mogą nasilić poczucie osamotnienia, lęku lub zagrożenia.
- nie umniejszaj sytuacji i nie mów, że „to na pewno tylko chwilowe”,
- nie strasz konsekwencjami ani reakcją rodziców,
- nie składaj obietnic, których nie możesz dotrzymać,
- nie zostawiaj ucznia samego,
- nie utrzymuj tajemnicy, jeśli istnieje zagrożenie życia lub zdrowia.
W sytuacji kryzysowej uczeń lub osoba dorosła może skorzystać z bezpłatnych form wsparcia telefonicznego. Pod poniższymi numerami można uzyskać pomoc, rozmowę z konsultantem oraz wskazówki dotyczące dalszych kroków.
116 111 – Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży
Bezpłatna i anonimowa linia wsparcia dla dzieci i nastolatków. Można porozmawiać o emocjach, trudnościach, problemach w domu lub w szkole.
800 70 2222 – Centrum Wsparcia dla Osób w Kryzysie
Całodobowa linia wsparcia dla osób w kryzysie oraz ich bliskich. Można uzyskać pomoc psychologiczną i wskazówki dotyczące dalszych działań.
112 – Numer alarmowy
Numer, pod który należy zadzwonić w sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia.
Dla szkół i instytucji
Materiał może być pomocny dla:
- nauczycieli i wychowawców,
- pedagogów i psychologów szkolnych,
- pracowników instytucji pracujących z dziećmi.
Materiał może być wykorzystywany przez szkoły, poradnie i instytucje pracujące z dziećmi oraz młodzieżą:
- link do tej strony może być publikowany na stronach instytucji pracujących z dziećmi i młodzieżą,
- można go wydrukować i umieścić w pokoju nauczycielskim lub gabinecie specjalisty,
- można go udostępnić nauczycielom, pedagogom i psychologom szkolnym,
- może być wykorzystany jako materiał pomocniczy w pracy szkoły,
- strona może być udostępniania rodzicom i opiekunom.
W przypadku publikacji online rekomendowane jest udostępnienie linku do tej strony, aby odbiorcy mieli dostęp do aktualnej wersji materiału. Materiał ma charakter edukacyjny i nie zastępuje indywidualnej oceny sytuacji ani specjalistycznej pomocy psychologicznej lub medycznej.

Poniżej znajduje się możliwość pobrania plakatu. Plakat zawieraja uproszczoną procedurę reagowania na poważny kryzys ucznia. Materiał został przygotowany do wykorzystania w szkołach, poradniach oraz instytucjach pracujących z dziećmi i młodzieżą.
Może być wydrukowany, udostępniony zespołowi szkoły, uczniom, rodzicom i wykorzystany jako materiał pomocniczy w działaniach edukacyjnych oraz interwencyjnych.
Podsumowanie
Jasna procedura reagowania na poważny kryzys ucznia pomaga szkole działać szybciej, spokojniej i bardziej odpowiedzialnie.
W sytuacjach zagrożenia zdrowia lub życia najważniejsze jest zapewnienie uczniowi bezpieczeństwa, uruchomienie wsparcia i podjęcie działań zgodnie z ustalonym porządkiem.
Tego rodzaju materiał może wspierać codzienną pracę nauczycieli, wychowawców, pedagogów i psychologów szkolnych, a także porządkować sposób reagowania w sytuacjach szczególnie trudnych.
Materiał edukacyjny został przygotowany w celu wspierania bezpieczeństwa psychicznego dzieci i młodzieży.