Fobia społeczna

LECZENIE FOBII SPOŁECZNEJ Z WYKORZYSTANIEM PSYCHOTERAPII ONLINE

 



Fobia społeczna, czyli jak pokonać „tygrysa”

Społeczne zaburzenie lękowe, inaczej fobia społeczna, charakteryzuje się nasilonym lękiem lub niepokojem w co najmniej jednej sytuacji społecznej. Pojęcie „sytuacja społeczna” oznacza tu każdą z sytuacji, w których dochodzi do interakcji międzyludzkich. W praktyce oznacza to odczuwanie lęku począwszy od czynności jedzenia i picia w obecności innych, korzystania z toalety w miejscach publicznych, czy podpisania się na dokumencie, poprzez nawiązywanie rozmowy, spotykanie się ze znajomymi - a skończywszy na przemywaniu do nieznajomej osoby, czy występowaniu przed grupą ludzi. Osoby cierpiące z powodu fobii społecznej są przekonane, że ich zachowanie zostanie źle ocenionen albo będzie obraźliwe, w konsekwencji czego zostaną odrzucone i ich samoocena istotnie na tym ucierpi.

To, że pewne sytuacje społeczne wzbudzają zwiększony niepokój czy lęk, jest zupełnie naturalne. Wiele osób przeżywa lęk społeczny, kiedy przy braku doświadczenia lub nikłym doświadczeniu, musi np. uczestniczyć w rozmowie o pracę, wchodzić do nowej grupy ludzi lub poznać kogoś, z kim chce umówić się na randkę (Hope i in.).


 

Istotą fobii społecznej jest zatem to, że sytuacje społeczne niemalże zawsze wywołują lęk jednostki,

w konsekwencji znacząco wpływa to na codzienne funkcjonowanie (Wells, 2010).


 

Kolejnym niezwykle istotnym elementem tego zaburzenia jest unikanie sytuacji społecznych, aby nie odczuwać lęku. Unikanie w bardzo nasilonej formie może prowadzić to sytuacji, w której trudno jest wyjść z domu, czy do konsekwencji w postaci niezaliczenia przedmiotu na studiach z powodu unikania prezentacji zaliczeniowej.

Kiedy oceniamy sytuacje jako zagrażającą, wówczas uruchamiany jest wewnętrzny system alarmowy, tzw. „system walki lub ucieczki”, który pozwala nam przetrwać. Bardzo ważny jest fakt, że nasz mózg nie rozróżnia, kiedy niebezpieczeństwo jest realne – np. rzeczywiście atakuje nas tygrys, a kiedy wyobrażamy sobie, że to się dzieje. Reakcje fizjologiczne, np. silne bicie serca, doświadczane w lęku, jest ewolucyjną reakcją, niezbędną do ucieczki przed „tygrysem”, jednak w przypadku wyobrażanego niebezpieczeństwa w sytuacjach społecznych taka reakcja już niekoniecznie się przydaję i jest adekwatna.

Dlatego ważnym kryterium diagnostycznym jest nieadekwatność reakcji do poziomu zagrożenia, jakie niesie ze sobą sytuacja i do kontekstu społeczno-kulturowego. Aby zdiagnozować fobię społeczną, poza wyżej wymienionymi objawami, musi być spełnione kryterium czasowe, tzn. lęk i niepokój oraz unikanie muszą być utrwalone, czyli trwać 6 miesięcy lub dłużej (według kryteriów diagnostycznych DSM-5).

Osoby cierpiące na bardziej uogólnioną postać fobii społecznej, czyli taką kiedy lęk wzbudza większość sytuacji społecznych, często mają także unikowe zaburzenia osobowości ( Bucher i in., 2017).

Jakich sytuacji najczęściej obawia się osoba cierpiąca z powodu fobii społecznej?

 

 

Najczęściej występującą fobią społeczną jest strach przed publicznymi wystąpieniami.

 

Inne przykłady fobii społecznej to:

 

  • lęk przed czerwienieniem się w obecności innych;

  • lek przed jedzeniem w obecności innych (obawa przed rozlaniem/rozsypaniem jedzenia podczas spożywania posiłku w miejscu publicznym)

  • lęk przed pisaniem lub podpisywaniem się w obecności innych

  • lęk przed zażenowaniem podczas  uczestniczenia w przyjęciach i uroczystościach

  • lęk przed korzystaniem z publicznych toalet

  • lęk przed przebywaniem w towarzystwie innych ludzi (m.in. w szkole, pracy, małych grupach zainteresowań, grupch samopomocowych)

  • lęk przed chodzeniem na randki

  • lęk przed przemawianiem przed kilkuosobową grupą ludzi

  • lęk przed rozmową z obcymi ludźmi (na ulicy, z oblugą w sklepie, w bibliotece itp).

 

Co sprawia, że lęk w sytuacjach społecznych utrzymuje się? Ważnym czynnikiem, podtrzymującym objawy fobii społecznej, są nieprawidłowości uwagi. Z badań wynika, że osoby cierpiące na to zaburzenie są zaabsorbowane swoimi myślami, dotyczącymi fizjologicznych objawów lęku, takich jak zaczerwienienie, drżenie głosu, uczucie pustki w głowie itp. Uwaga skoncentrowana jest ponadto na bieżącym wykonaniu zadania, np. czy mówię dokładnie to, co zaplanowałem i jak odbierają mnie inni ludzie. Nasz system uwagi jest w stanie przyjąć tylko pewną liczbę informacji w tym samym czasie, dlatego bardzo trudno jest jednocześnie słuchać i planować co się powie. (Hope i in., 2007). Koncentracja „na sobie” prowadzi do eskalacji lęku oraz zmniejsza umiejętności odczytywania przeżyć innych ludzi, dostrzegania niuansów i drobnych gestów (Wells, 2010).

Wiele osób z fobią społeczną ma przekonanie, że ich umiejętności społeczne są małe, i że to właśnie stanowi główny problem, jednak to koncentracja uwagi na „swojej głowie” oraz perfekcjonistyczne standardy w większym stopniu wpływają na nasilenie lęków, niż rzeczywisty brak umiejętności. Perfekcjonistyczne standardy stosowane wobec siebie charakteryzuje przekonanie, że nigdy nie można wyglądać na zdenerwowanego, czy że nigdy nie można nikogo urazić, czy też, że zawsze trzeba być dowcipnym i prezentować nienaganne maniery. Wszystkie te oczekiwania są godne podziwu, ale niemożliwe jest, żeby nieustannie realizować je w codziennym życiu (Hope i in., 2007).


 

 

Terapia lęku społecznego online

 

Według rekomendacji NICE (Narodowy Instytut Zdrowia i Doskonałości Klinicznej Wielkiej Brytanii) w przypadku oddziaływań psychologicznych zalecana jest terapia poznawczo-behawioralna oraz krótkoterminowa psychoterapia psychodynamiczna, w przypadku mniej nasilonych objawów pomocne mogą być również przewodniki samopomocowe w oparciu o techniki poznawczo-behawioralne https://www.nice.org.uk/guidance/cg159/chapter/1-Recommendations#delivering-psychological-interventions-for-adults.


 

Terapia fobii społecznej w podejściu poznawczo-behawioralnym składa się z części poznawczej, czyli pracy z myślami i przekonaniami, podtrzymującymi objawy, oraz behawioralnej, czyli tzw. ekspozycja. Mądrość ludowa głosi, że aby pokonać lęk przed czymś, trzeba ostatecznie stawić temu czoła i ekspozycja jest właśnie stopniowym doświadczaniem sytuacji, które wywołują lęk.

Aby zobrazować jak przebiega ekspozycji można wyobrazić sobie naukę pływania: zaczynamy od moczenia nóg w płytkiej części basenu, następnie uczymy się moczenia twarzy i utrzymywania na wodzie. Z czasem nabieramy pewności, żeby skoczyć do głębszej części basenu itd. Prawdopodobnie każdy etap pokonuwany po raz pierwszy wiąże się lękiem, jednak każde kolejne powtórzenie będzie powodować zmniejszenie nasilenia tej emocji, tzw. habituację. Moment rozpoczęcia ekspozycji oraz sytuacje, które będą jej przedmiotem zależą od pacjenta (Hope i in., 2007).


 

 

Leczenie farmakologiczne lęku społecznego jest możliwe

 

W przeciwieństwie do innych fobii fobię społeczną można leczyć farmakologicznie. Do najczęściej stosowanych należą leki z kategorii przeciwdepresyjnych, w tym selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny- SSRI oraz Inhibitory monoaminooksydazy- MAOI (Bucher i in., 2017)


 

Literatura:

American Psychiatric Association (2015). Kryteria diagnostyczne z DSM-5 DESK REFERENCE. Wrocław: Edra Urban&Partner.

Bucher, J., Hooley, J., Mineka, S. (2017). Psychologia Zaburzeń. Sopot: GWPB

Wells, A. (2010). Terapia Poznawcza Zaburzeń Lękowych. Kraków: WUJ

Hope, D., Heimberg, R., Juster, H., Turk, C. (2007).

Terapia Lęku Społecznego. Podejście poznawczo-behawioralne. Podręcznik ćwiczeń klienta. Wyd. Alliance Press.

https://www.nice.org.uk/guidance/cg159/chapter/1-Recommendations#delivering-psychological-interventions-for-adults.


 


Model poznawczy fobii społecznej

Model poznawczy fobii spolecznej pokazuje procesy, które zachodzą podczas kontaktów społecznych. Twórcy prezentowanego Modelu (Clark i Wells, 1995) pokazali inne procesy związane z negatywnym myśleniem i wyobrażeniem, czy zachowaniem które pojawiają się przed i po interakcjach spolecznych i powodują podtrzymywanie problemu.

 

 

Model poznawczy fobii społecznej ( na podstawie Wells i Clark, 1997)

 

 

 

Przenieś terapię do domu

Terapia w zaciszu domu, w dogodnym dla Ciebie terminie. Dyskretnie i profesjonalnie.

Umów się na wizytę online
Masz pytania? Napisz.
MyWay - Specjalistyczna Klinika Psychoterapii i Psychiatrii Online
* pola wymagane

Informacje o cookies

Informujemy, iż w celu optymalizacji treści dostępnych w naszym serwisie, dostosowania ich do Państwa indywidualnych potrzeb korzystamy z informacji zapisanych za pomocą plików cookies na urządzeniach końcowych użytkowników. Pliki cookies użytkownik może kontrolować za pomocą ustawień swojej przeglądarki internetowej. Dalsze korzystanie z naszego serwisu internetowego, bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej oznacza, iż użytkownik akceptuje stosowanie plików cookies.

OK, rozumiem i akceptuję