OCD to inaczej zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne, które charakteryzują się naprzemiennymi epizodami obsesyjnych myśli, nakazujących wykonywanie kompulsywnych czynności. Zaburzenia OCD należą do grupy zaburzeń lękowych, ponieważ ich podstawowym rdzeniem jest lęk, który nakręca całą spiralę tego zaburzenia. Obsesyjne myśli nie dają spokoju i powodują wzrost poziomu lęku, który można zredukować jedynie wykonaniem czynności względem której odczuwamy wewnętrzny przymus. Przykładem może być sytuacja, gdy odczuwamy obsesję na punkcie tego, że nasze ręce są brudne. Silny lęk przed brudem zmusza nas wewnętrznie do natychmiastowego umycia rąk, czyli wykonania czynności kompulsywnej. Jednak po jej wykonaniu doznajemy jedynie chwilowej ulgi.

Skąd się biorą zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne?

Zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne mogą mieć podłoże zarówno w okresie dzieciństwa, w obszarze relacji z rodzicami, ale także są efektem nieprawidłowościami w pracy mózgu m.in.: w działaniu niektórych struktur, a także neuroprzekaźników. Często przyczyną OCD jest problem regulacji lęku w wyniku zaburzonej relacji z rodzicami, poczuciem zagrożenia od najmłodszych lat czy też nadmiernej odpowiedzialności ponoszonej już w dzieciństwie.

Jak rozpoznać zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne?

Zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne są często trudne do rozpoznania, ponieważ mogą przybierać formę innych zaburzeń psychicznych i nie być jednoznaczne do podstawienia diagnozy. W zaburzeniu OCD możliwe są dwa wymiary: w jednym z zaburzeń pojawiają się tylko natrętne myśli, których nie da się pozbyć. W drugim natomiast obecne są rytuały, które są powtarzane przez wewnętrzny przymus (np. nieustanne mycie rąk).

Czy można wyleczyć OCD?

Zaburzenia OCD są możliwe do wyleczenia, wymaga to jednak podjęcia psychoterapii. Czasem zaleca się łączenie psychoterapii z farmakoterapią. Psychoterapia w zaburzeniach OCD pozwala nauczyć się panować nad obsesyjnymi myślami i odbierać im negatywne oraz lękowe znaczenie. Umożliwia również naukę odwrócenia uwagi od przymusu kompulsywnych zachowań.

OCD - Co To Zaburzenia Obsesyjno Kompulsyjne - Objawy, Leczenie Nerwicy Natręctw, Przyczyny Terapia

Zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne OCD - charakterystyka

Zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne należą do grupy zaburzeń lękowych i charakteryzują się naprzemiennymi stanami występowania obsesji i kompulsji. U osób dotkniętych tym zaburzeniem występowanie obsesji i kompulsji zajmuje większą część dnia, w znacznym stopniu dezorganizując przestrzenie życia związane z pracą zawodową, relacjami społecznymi czy nawet codziennym funkcjonowaniem. Każdy z nas niejednokrotnie doświadczył w swoim życiu natrętnych myśli. W języku potocznym często używamy stwierdzeń, że ktoś ma obsesje na jakimś punkcie, ponieważ często o czymś myśli lub sporo mówi na dany temat.

Jest to całkowicie normalne, ponieważ aż 90% społeczeństwa doświadcza natrętnych i niechcianych myśli, a wiele osób ma swoje natrętne rytuały, jednak nie oznacza to od razu zaburzenia.

OCD — co to dokładnie jest?

Na początku warto odpowiedzieć na pytanie: OCD — co to jest. Obsesje to najczęściej natrętne myśli, ale również obrazy i impulsy, które pojawiają się w głowie osoby nimi dotkniętej niezależnie od jej woli. Dla otoczenia często wydają się irracjonalne, wyolbrzymione, niewłaściwe i nieadekwatne do sytuacji. Najistotniejsze jest jednak to, że wywołują stan niepokoju, a nawet lęku u osoby cierpiących na zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne OCD.

Kompulsje natomiast to następstwa obsesyjnych myśli w postaci natrętnych czynności, które osoba wykonuje pod wewnętrznym przymusem, kierowana powstałym uczuciem lęku wywołanym obsesjami.

Osoba wykonująca czynności kompulsyjne często zdaje sobie sprawę z ich bezsensowności, jednak przeciwstawienie się można porównać do “walki z wiatrakami”. Ponadto wykonywana kompulsyjna czynność posiada bardzo ważną funkcję w utrwalaniu się tego zaburzenia, ponieważ potrafi przynosić ulgę i uwalnia z napięcia wywołanego obsesją.

Na podstawie powyższego opisu można lepiej zrozumieć, czym charakteryzują się zaburzenia obsesyjno kompulsyjne, objawy które wykraczają daleko poza zwykłe przyzwyczajenia czy drobne rytuały dnia codziennego. Do najczęściej występujących należą m.in. obsesyjna potrzeba sprawdzania, czy drzwi są zamknięte, wielokrotne mycie rąk, uporczywe liczenie czy powtarzanie określonych czynności. Objawy te są na tyle silne, że znacząco wpływają na komfort życia, relacje społeczne i zawodowe, a ich nasilenie może prowadzić do unikania wielu sytuacji i narastającego poczucia izolacji.

Choć OCD to trudne doświadczenie, istnieją skuteczne metody pomagające osobom cierpiącym na te zaburzenia. Współczesne podejścia do leczenia OCD obejmują psychoterapię, w tym szczególnie terapię poznawczo-behawioralną z elementami ekspozycji i zapobiegania reakcji, a w niektórych przypadkach także farmakoterapię. Ważne jest, aby proces leczenia był prowadzony przez specjalistę, ponieważ tylko kompleksowe podejście pozwala stopniowo zmniejszać częstotliwość i nasilenie objawów, a tym samym poprawiać jakość życia osoby dotkniętej OCD.

Przyczyny zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych OCD

OCD przyczyny Przyczyn powstawania zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych nie da się jednoznacznie scharakteryzować, ponieważ za powstanie i rozwijanie zaburzeń OCD najczęściej odpowiada kilka powiązanych ze sobą czynników. W kwestii dziedziczenia potwierdzone zostało, że jeśli u rodziców zdiagnozowane zostało zaburzenie OCD, tym większa jest szansa, że rozwinie się ono również u dzieci. Bardzo duże znaczenie ma tutaj również wychowanie - brak poczucia bezpieczeństwa, deficyt miłości, a także trauma wczesnodziecięca mogą sprzyjać powstawaniu zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych OCD.

Jednakże naukowcy od lat pracują nad określeniem dokładnych, jasnych przyczyn powstawania tego typu zaburzeń, jednak ich natura jest o tyle skomplikowana, że ciężko o jednoznaczną odpowiedź. Dlatego też każdy przypadek zdiagnozowania zaburzeń OCD należy traktować indywidualnie i starać się poznać ich przyczynę w oparciu o indywidualną historię pacjenta.

W zaburzeniach obsesyjno-kompulsyjnym czynność natrętna ze względu na swoją funkcję regulacyjną, postrzegana jest często przez osobę dotkniętą tym problemem jako coś korzystnego. Ma to jednak swój pozytywny wydźwięk tylko do czasu, ponieważ w pewnym momencie ciągły przymus wykonywania natrętnych czynności powoduje dyskomfort i przeszkadza samemu choremu.

W momencie redukowania obsesyjnej myśli przez czynność kompulsyjną zostaje aktywowana struktura w naszym mózgu nazywana układem nagrody, który to w dużej mierze poprzez uczucie przyjemności i satysfakcji odpowiada za mechanizm szybkiego warunkowania danych czynności.

Dodatkowo utrwalony mechanizm redukowania lęku i napięcia zaczyna być wykorzystywany niezależnie od tego czy pojawia się obsesyjna myśl czy nie – czasem nawet w przypadku drobnostki, która nas zdenerwowała reagujemy wykonaniem przymusowej czynności w celu zredukowania napięcia.

Objawy zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych OCD

Zajmiemy się teraz koleją ważną kwestią: zaburzenia obsesyjno kompulsyjne — objawy, które powinny niepokoić. Najczęściej pojawiające się objawy wskazujące na zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne to:

natrętne, wulgarne czy obsceniczne myśli,
obsesyjne myślenie wokół jednego tematu,
natręctwo zamartwiania się błahostką,
natrętne sprawdzanie np. czy drzwi są zamknięte albo żelazko wyłączone,
obsesja na punkcie brudu i przymus do sprzątania lub częstego mycia rąk,
nadmierny perfekcjonizm; symetria co do ułożenia przedmiotów,
gromadzenie i kolekcjonowanie określonego typu rzeczy,
dziwaczne rytuały, które muszą być powtarzane w określonym porządku,
tiki nerwowe, ruchy lub odgłosy; chrząkanie, które są przymusowo wykonywane.

Co ważne uleganie wewnętrznemu przymusowi, który nakazuje nam wykonać daną natrętną czynność w celu zredukowania napięcia i niepokoju pozwala na chwilową ulgę. Mimo to nasz mózg szybko nauczy się, że tylko w taki sposób jest w stanie się uspokoić i zlikwidować natrętne myśli. Wszystko dlatego, że redukcja niepokoju jest dla nas rzeczą kluczową w tym momencie, a odczuwana ulga po wykonaniu natrętnej czynności jest przez nasz układ nerwowy odbierana jako nagroda.

Ja także mam w tym roku maturę, i w ciągu ostatniego pół roku nasiliły mi się znacznie objawy nerwicy, które miałam także wcześniej. Chodzi o powtarzające się czynności ruchowe, które wcześniej nie miały tak destrukcyjnej siły. W ostatnim czasie mam tak rozbudowany "rytuał" zasypiania, że odechciewa mi się kłaść do łóżka, i najchętniej w ogóle bym nie spała - nie chodzi o koszmary, bezsenność etc. ale właśnie o wszystkie te czynności, które mam wykonać przed snem. Miałam nadzieję, że wszystko się unormuje kiedy skończą się pisemne matury, a ja ciągle nie potrafię, że tak to powiem się "wyluzować".
Monika, forum dotyczące nerwic

Psychoterapia a zaburzenia obsesyjno-kompulsywne

Jakie są możliwości leczenia OCD?Najskuteczniejszym nurtem w psychoterapii, który wykorzystywany jest do leczenia zaburzeń obsesyjno kompulsyjnych, jest terapia poznawczo-behawioralna. Pozwala ona pracować ze zniekształceniami poznawczymi, które wywołują lęk i często skupiają się wokół poczucia winy, pojawiającego się w związku z obsesjami. Ważnym elementem jest uświadomienie pacjentowi, że natrętne myśli same w sobie nie muszą prowadzić do wykonania kompulsji. Psychoterapeuta pokazuje, jak można neutralizować ich znaczenie oraz jak zmieniać interpretację obsesyjnych treści, aby nie były one źródłem paraliżującego lęku.

Kolejnym etapem terapii jest ekspozycja na sytuacje, które najczęściej wywołują obsesje, oraz stopniowe uczenie się powstrzymywania zachowań kompulsyjnych. Ważne, aby pacjent zaakceptował obecność swoich natrętnych myśli bez potrzeby natychmiastowego ich eliminowania. Warto podkreślić, że im bardziej ktoś walczy z obsesją, tym silniej potrafi się ona nasilać. Dlatego proces terapeutyczny opiera się na akceptacji, a nie na tłumieniu objawów.

Zjawisko to określane jest mianem desensytyzacji (odwrażliwienia). Pacjent uczy się oswajania z bodźcami, które dotychczas wywoływały silny lęk, i z czasem zauważa, że obsesyjne myśli nie stanowią faktycznego zagrożenia. Dzięki temu odzyskuje kontrolę nad zachowaniami kompulsyjnymi i poprawia komfort codziennego funkcjonowania.

Testy psychologiczne i diagnoza OCD

W diagnostyce często wykorzystuje się skalę obsesji i kompulsji Yale-Brown (Y-BOCS). Jest to jedno z najczęściej stosowanych narzędzi w ocenie charakteru i nasilenia objawów zaburzenia obsesyjno kompulsyjnego. Warto pamiętać, że sam test nie wystarczy do postawienia diagnozy – stanowi jedynie wsparcie w ocenie stopnia uciążliwości objawów.

Badanie wykonywane jest w formie wywiadu i składa się z dwóch części:

w pierwszej pacjent identyfikuje objawy charakterystyczne dla siebie, wybierając te najbardziej dokuczliwe,
w drugiej specjalista dokonuje oceny ich nasilenia na podstawie skali punktowej.

Takie testy psychologiczne online mogą być dobrym punktem wyjścia, jednak zawsze powinny być omawiane z terapeutą, jakim jest np. doświadczony psycholog dla dorosłych.

Leczenie OCD w szerszym kontekście

Trzeba pamiętać, że zaburzenia obsesyjno-kompulsywne rzadko występują w izolacji. Bardzo często towarzyszą im inne trudności psychiczne, takie jak depresja czy zaburzenia osobowości. Dlatego skuteczne leczenie wymaga indywidualnego podejścia i dopasowania metod terapeutycznych do pacjenta.

Obok terapii poznawczo-behawioralnej pomocne mogą być również inne nurty psychoterapeutyczne, np.:

terapia ericksonowska, która koncentruje się na zasobach pacjenta i wykorzystuje indywidualne metafory oraz techniki pomagające w zmianie myślenia,
terapia dla par, jeśli objawy OCD wpływają na relacje,
praca z emocjami i doświadczeniami w ramach terapii systemowej czy innych podejść integracyjnych.

Takie podejście zwiększa szansę na trwałą poprawę jakości życia pacjenta i redukcję objawów.

Leczenie zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych OCD

OCD leczenie Najskuteczniejszym nurtem w psychoterapii, który wykorzystywany jest do leczenia zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych jest terapia poznawczo-behawioralna. Pozwala ona skupić się na pracy z zniekształceniami poznawczymi, które powodują lęk i często koncentrują się na poczuciu winy, w związku z odczuwanymi obsesjami. Ważne jest uświadomienie pacjentowi, że jego natrętne myśli nie muszą oznaczać wystąpienia kompuli. Psychoterapeuta uczy pacjenta jak można skutecznie neutralizować pojawiające się myśli i jak odbierać im negatywne i lękowe znaczenie.

Kolejnym krokiem jest powolna ekspozycja na sytuacje, w których najczęściej pojawiają się obsesję oraz nauczenie się jak powstrzymywać zachowania kompulsywne. Bardzo ważnym czynnikiem w terapii, jest, aby pacjent nauczył się akceptować swoje obsesyjne myśli, bez przymusu pozbycia się ich. Wszystko to dzieje się przy akcpetacji terapeuty. Istotne jest, aby pacjent zrozumiał, że im bardziej walczy z takimi myślami, tym one bardziej stają się natarczywe.

Ekspozycja na trudne sytuacje wiążę się ze zjawiskiem desensytyzacji lub inaczej odwrażliwiania. Desyntezacja polega na procesie, kiedy pacjent oswaja się ze swoimi myślami i lękiem wl sytuacji, która je wywołuje. Następuje tu przede wszystkim zjawisko uwrażliwiania się na bodźce płynące z tej sytuacji. Dzięki temu osoba dotknięta OCD może przekonać się, że jej obsesje nie są dla niej niej żadnym zagrożeniem.

W przypadku poszukiwania testu na OCD stosuje się w tym przypadku skalę obsesji i kompulsji Yale-Brown. Jest to prawdopodobnie najczęściej stosowane narzędzie do oceny charakteru i nasilenia objawów zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego (OCD). Należy pamiętać jednak, że nie jest to samodzielne narzędzie diagnostyczne, ponieważ samo wykonanie testu nie jest wystarczającą podstawą do zdiagnozowania OCD, stanowi raczej pomoc w określeniu natury i uciążliwości objawów.

Badanie za pomocą tej skali przeprowadza się przy udziale lekarza lub innego specjalisty zdrowia psychicznego np. psychiatry lub psychologa i ma ono charakter wywiadu składającego się z 2 części. W pierwszej części, która składa się z listy objawów zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego pacjent pytany jest o występowanie określonych objawów wymieniając je według przedstawionych podgrup. Pacjent wybiera z nich trzy objawy, które według niego są najbardziej wyraźne lub dokuczliwe. W drugiej części testu wybrane trzy objawy przez pacjenta zostają ocenione przez specjalistę wykonującego test, który na skali punktowej szacuje ich nasilenie.

Zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne OCD w statystykach

OCD statystyki Ocenia się, że zaburzenie OCD ( z ang. Obsessive- Compulsive Disorder) dotyka około 2 procent populacji ogólnej, niezależnie od płci. Najczęściej objawy zaczynają się ujawniać pomiędzy 10 a 19 rokiem życia, przy czym częściej występują obsesje. U kobiet pierwsze symptomy można zauważyć już około 20 roku życia, natomiast u mężczyzn około 16 roku życia. Dane epidemiologiczne wskazują, że zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne OCD są czwartym najczęściej spotykanym zaburzeniem psychicznym.

ZAREZERWUJ WIZYTĘ

Literatura

Bryńska, A., Zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne.
Rozpoznawanie, etiologia, terapia poznawczo-behawioralna. Wydawnictwo UJ, Kraków, 2007.
Rabe-Jabłońska, J., Diagnoza i leczenie zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego. Psychiatria 2007;4(4):160-174